"Jednakże rząd angielski nie zgodził się na tę propozycję, gdyż dążył da rozszerzenia swoich wpływów dalej na północ. Właśnie w tym jego dążeniu kryła się istota sporu o północną granicę Afganistanu, który 1.0 spór wznowiony został, gdy w Petersburgu otrzymano depeszę lorda Mayo. 17 października 1872 r. gabinet londyński zażądał od rządu carskie-q<> uznania rzeki Amu-darii od górnego biegu do punktu Chodża Saleh w średnim biegu, w stepach Turkmenii, za północną granicę Afgańską. Rząd rosyjski odpowiedział 19 grudnia. Przyjmował on granicę na Amu-darii poniżej terytorium chanatów Badachszan i Wachan, których wszakże nie uznawał za podległe Afganistanowi10. Następnie jednak rząd carski zmienił stanowisko. Na skutek nalegań Londynu uznał 31 stycznia 1873 r. zaproponowaną przez Anglię linię za północną granicę Afganistanu . Ustępując w sprawie Wachami i Badachszanu rząd carski zmierzał do określonego celu, chciał mianowicie osłabić opór Anglii przeciw podbojowi chanatu Chiwy. 4 grudnia 1872 r. specjalna konferencja pod kierownictwem Aleksandra II podjęła decyzję o zorganizowaniu wyprawy na Chiwę. 10 czerwca 1873 r. wojska rosyjskie zajęły stolicę chanatu Chiwy, a następnie Rosjanie zawarli układ z chanem, który stawał się wasalem cara nie upoważnionym do utrzymywania stosunków samodzielnych /, innymi państwami. Chiwa dostała się pod protektorat Rosji. Podbój Chiwy nastąpił bez poważnych komplikacji międzynarodowych, tylko prasa angielska zamieściła gwałtowne protesty. Co prawdo, 7 stycznia 1874 r., tzn. po upływie przeszło pół roku od zajęcia Chiwy przez wojska rosyjskie, angielski minister spraw zagranicznych lord Granville wysłał do ambasadora brytyjskiego w Petersburgu list z poleceniem wręczenia jego kopii rządowi carskiemu. Lord Granville pisał, że w wypadku dalszego posuwania się Rosji w kierunku Merwu nie jest wykluczone, że sąsiadujące z Chiwą plamiona turkmeńskie będą szukać ratunku przed Rosjanami na terytorium algańskim. Mogłyby przy tym łatwo wyniknąć starcia między wojskami rosyjskimi a Afgańczykami. Gabinet angielski wyrażał nadzieję, że rząd rosyjski nie odmówi uznania ,,niezależności" Afganistanu jako ważnego warunku bezpieczeństwa Indii Brytyjskich i spokoju w Azji. Ściśle mówiąc, dążenie do osłonięcia przed Rosjanami sfery wpływów angielskich stanowiło istotną treść tego obfitującego w słowa memoriału. Przeciwko zajęciu chanatu Chiwy rząd angielski nie zaprotestował lz, albowiem sam zamierzał postąpić podobnie z Afganistanem. Gorczakow ponownie zapewnił rząd angielski, że Rosja uważa Afganistan za państwo leżące „całkowicie poza sferą jej działań". Było to powtórzenie oświadczeń składanych niejednokrotnie już w poprzednim dziesięcioleciu. Jeśli emir afgański obawia się komplikacji z plemionami lurkmeńskimi — pisał dalej Gorczakow ?— to niechaj zawczasu oznajmi wodzom turkmeńskim, aby nie liczyli na poparcie z jego strony "
Tekst zaczerpnięty z "Historia dyplomacji 1871-1914" wyd. Książka i Wiedza; rok 1972